1630 sayılı Dernekler Kanunu, 02/12/1972 gün ve 14379 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir. Bu suretle 3512 sayılı Cemiyetler kanununu ile, bu kanununun bütün ak ve tadilleri yürürlükten kaldırılmıştır.
Kanunun, 11 bölüm altında 78 maddeden oluşmuştur.
Kanunun İdaremizi ilgilendiren hükümleri aşağıda açıklanmış ve tüm metni genelgenin sonuna eklenmiştir.
1630 sayılı Dernekler Kanunun 3. maddesi uyarınca, başlı başına mevcudiyeti haiz olmak üzere teşekkül eden dernekler (Federasyon ve Konfederasyonlar) Dernek olarak kurulma isteğini açığa vurmak ve tüzüklerinin kuruldukları yerin en büyük mülkiye amirine vermekle tüzel kişilik kazanırlar.
Türk Medeni Kanununun 45 ve müteakip maddelerinde sözü edilen tüzel kişilikler gibi dernekler de; cins, yaş, hısımlık ve benzeri yaradılış gereği olarak ancak gerçek kişilere özgü olanlar dışında tüm hakları edinebilir ve borçları yüklenebilirler.
Ne var ki, dernekler, hakları edilmede ve borçları yüklenmede sınırsız biçimde yetkili ve yetenekli bırakılmamışlardır. (Md:52)
1630 sayılı Kanun Hükümlerine göre kurulacak olan dernek,
Federasyon ve Konfederasyonların tanımı:
1- Dernekler:
Dernek, kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amaca gerçekleştirmek üzere en az 7 kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleri suretiyle kurulan ve bir tüzüğü bulunan, tüzel kişiliğe sahip bir örgüttür.
Bunlar özel ve Kamu yararına çalışan dernekler olmak üzere ikiye ayrılır.
Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için ilgili Bakanlıkların görüşü alınarak İçişleri Bakanlığının tekliği, Danıştay Genel Kurulunun Kararı ve Bakanlar Kurulunun tasdikine bağlıdır.
Kamu yarına çalışan derneklerin her türlü vergi ve harçtan bağışık olmaları sebebiyle, bir derneğin, kamu yararına çalışan derneklerden sayıldığının Bakanlar Kurulu Kararının gün ve sayısı gösterilerek- Mülkiye amirinden alınacak belgede ayrıca belirtilmiş olması veya ilgilisinin bunu tevsik etmesi gerekir.
Diğer taraftan; Türkiye Kızılay Derneği ile Türk Hava Kurumu ve Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu gibi Sakanlar kurulunca onanmış tüzükleriyle yönetilen derneklerin, tüzüklerinde ve ilgili kanunlarda yazılı muafiyetlerden faydalanacakları tabiidir.
2- Federasyonlar:
Federasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az iki derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulan ve bir tüzüğü bulunan, tüzel kişiliğe sahip bir örgüttür.
3- Konfederasyonlar:
Konfederasyon kuruluş amaçları aynı olan en az iki federasyonun üşü sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulan ve bir tüzüğü bulunan, tüzel kişiliğe sahip en büyük bir örgüttür.
4- Dernek, Federasyon ve Konfederasyon Namına Taşınmaz malların Tescili :
Dernekler, federasyonlar ve Konfederasyonlar ikametgahları ile amaç ve faaliyetleri için gerekli olan taşınmaz malları satın alabilecekleri veya mevcut taşınmaz malları satabilecekleri, kanunun 7,24,25,33 ve 52. maddeleri ile saptanmıştır.
Tüzel kişiliği hariç olan bu örgütler, taşınmaz mal tasarrufuna yetkili olmaları nedeniyle mülkiyetten gayri ayni haklar edinmeleri ve kendi taşınmaz malları üzerinde başkaları yararına ayni ve şahsi hak tesis etmeleri de mümkün bulunmaktadır. Ne var ki, edinilecek taşınmaz mallar ile leyh ve aleyhinde tesis edilecek aynı ve şahsi hakların dernekler kanununa ve amacına uygun bulunduğunun mülkiye amirliğinden alıp ibraz edecekleri belgede açıkça belirtiliş olması lazımdır. Çünkü bu örgütlerin bir taşınmaz mala veya ayni hakka tasarruf edip edemeyeceğinin takdiri, Tapu Sicil Muhafız ve Memuruna ait olmayıp, Kanun gereğince mahallin en büyük mülki amirine ait görevlerdir.
Bilindiği gibi, 2644 sayılı Tapu Kanununun 2. maddesi gereği olarak, özel hukuk tüzel kişilerinden derneklerle bunlar tarafından kurulan federasyon ve konfederasyonlar, tapu işlerinde merkez veya şubelerinin bulundukları yerin en büyük mülki amirinden tüzüklerine göre taşınmaz mal tasarrufuna ve hususiyle taleplerine konu işlemi yapmaya yetenekli olduklarını ve tescil işini yapmaya yetkili temsilcisini belirtir bir belgeyi alıp istemlerine eklemeleri zorunludur. Ticaret Şirketleri bu belgeyi ticaret sicil memurlarından ve 903 sayılı yasa uyarınca kurulan Vakıflar ise Vakıflar Genel Müdürlüğünden alacaklardır.
Bu gösterilen temsilcinin istemi uyarınca yapılacak akit ve tescillerin, Tapu Sicil Tüzüğünün 32. maddesi gereğince, şubeler adına değil, tüzel kişiliğin bulunduğu merkez adına yapılır.
Bu nedenle ayrıca tüzüklerinin ve imza sirkülerinin aranması gerekmez. Ancak mülkiye amirliğince verilen belge evrakı müsbite olarak dosyasında saklanmalıdır.
1630 sayılı kanunun 6. maddesi uyarınca, merkezi yurt dışında bulunan dernekler 11/a maddesi uyarınca Bakanlar kurulunca izin verilmesi dışında, Türkiye’de şube açamazlar, Bu nedenle de şube açmasına ve faaliyette bulunmasına izin verilmeyenler de gayrimenkule ilişkin tasarrufta bulunamazlar.
Yurt dışında kurulan derneklerin Yurdumuzda şube açmalarına ve türkiye7de faaliyette bulunabilmelerine 1630 sayılı kanunun 11. maddesi uyarınca mütekabiliyet şartiyle Dışişleri Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulunun kararı ile izin verilebilir veya verilen izin geri alınabilir.
Bu nedenle bu nevi Derneklerin taşınmaz mala ilişkin her çeşit taleplerinin ifasından önce, 1394 sayılı genelgede de açıklandığı üzere, konu merkeze intikal ettirilmeli ve verilecek direktife göre hareket olunmalıdır.
Bu kanuna göre kurulan tüm örgütlerin taşınmaz mal tasarrufları 52. madde ile sınırlandırılmış olduklarından, bağış ve vasiyet yoluyla kendilerine intikal eden taşınmaz malların, İçişleri Bakanlığının belli edeceği süre içinde paraya çevirmeye mecburdurlar.
Bu nedenle, bu gibi iktisaplar, tescilden sonra bütün ayrıntıları ile mahalli mülkiye amirliğine bildirilmelidir.
Bu kuruluşların, kanunun 43-46. maddeleri ile geçici 1. maddesi fesih, infisah ve kapatılması suretiyle tüzel kişiliklerinin sona ermesi halinde, tüzük hükümleri uyarınca mallarının nasıl tasfiye edileceğini ve bu iş için kimin yetkili olduğunu belirtir, mahallin en büyük mülkiye amirinden alınan belgenin ibrazı halinde belge uyarınca tasfiye işlemi yapılmalıdır.
20.01.1956 gün ve 17.01.1140/1258 sayılı genelge yürürlükten kaldırılmıştır.
Bilgilerinizi ve bildiriş uyarınca işlem yapılmak üzere ilişikte sunulan genelgelerin iliniz Merkez ve çevresindeki Tapu, Tapulama ve Kadastro idarelerine dağıtımın sağlanmasını rica ederim.
